บางครั้ง ในชีวิตประจำวันของเรา ก็อาจเกิดอาการเจ็บเพดานปาก หรือเพดานปากบวมขึ้นมา ซึ่งทำให้การรับประทานอาหาร อ้าปากกว้าง ๆ กลืนน้ำลาย หรือขณะพูดนั้นอาจเกิดการชะงัก ซึ่งหลาย ๆ คนเองก็กังวลว่าสิ่งที่เกิดขึ้นนี้จะเป็นอันตรายต่อตัวเองหรือไม่ Curaprox จึงจะพาไปหาต้นเหตุที่แท้จริงของอาการเจ็บเพดานปาก หรือเพดานปากบวมเหล่านี้ว่าเกิดขึ้นมาจากอะไร พร้อมทั้งวิธีการรักษาต่าง ๆ อีกด้วย

อาการเจ็บเพดานปาก เพดานปากบวม เกิดขึ้นจากอะไร

อาการเจ็บเพดานปาก หรือเพดานปากบวมนั้น ต้นเหตุที่ยอดฮิตที่สุดคือการที่กินอาหารร้อน ๆ เช่น ผัดผักสุกใหม่ ๆ หรือข้าวสวยร้อน ๆ โดยรีบเอาเข้าปากขณะที่อาหารยังร้อนเกินไป แล้วอาหารร้อน ๆ นี้ ก็จะลวกที่เพดานปากของเราจนต้องรีบนำอาหารออกมาจากปากโดยเร็ว

ซึ่งเครื่องดื่มที่ร้อนจัดก็ให้ผลเช่นเดียวกัน เพราะหลาย ๆ คนมักไม่ระวังในการดื่มเครื่องดื่มที่ร้อนจัด ๆ จนเครื่องดื่มร้อน ๆ นั้นลวกกับเพดานปากจนเกิดอาการบาดเจ็บ และอาการเช่นนี้เอง ชาวต่างชาติมักเรียกกันว่า “Pizza Palate” เพราะด้วยหน้าพิซซ่าที่มีชีสร้อน ๆ ซึ่งพึ่งออกมาจากเตา การรีบเอาเข้าปากนั้น ก็จะทำให้ความร้อนจากหน้าพิซซ่าดังกล่าว ลวกเพดานปากทันทีจนเกิดเป็นอาการเจ็บ

และโดยปกติแล้ว อาการเจ็บจากการถูกลวกด้วยอาหาร หรือเครื่องดื่มร้อน ๆ ที่เพดานปากเอง มักจะหายไปเองภายในสองถึงสามวัน แต่อาการบาดเจ็บเหล่านี้ ก็สามารถเกิดขึ้นได้จากสาเหตุอื่น ๆ ยกตัวอย่างเช่น

1. ต่อมน้ำลายผลิตน้ำลายได้น้อยเกินไป 

การที่ต่อมน้ำลายผลิตน้ำลายได้น้อยเกินไป มีผลมาจากความผิดปกติในร่างกาย การขาดน้ำ และความผิดปกติในช่องปาก โดยผู้ที่มีความผิดปกติเหล่านี้ ต่อมน้ำลายจะผลิตน้ำลายได้น้อย เมื่อผลิตต่อมน้ำลายได้น้อย ปากก็จะเกิดอาการแห้ง ทำให้เกิดอาการเจ็บขึ้นที่เพดานปากได้

2. เป็นแผลร้อนในในช่องปาก

แผลร้อนในก็เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้มีอาการเจ็บที่เพดานปาก สำหรับแผลร้อนในในช่องปากก็เกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นการขาดวิตามินบี 12 การขาดธาตุเหล็ก ระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง การมีความเครียด นอนดึก และอดนอน รวมไปถึงการเผลอกัดริมฝีปาก เป็นต้น

3. การใช้สารทำความสะอาดช่องปากที่รุนแรงเกินไป

การใช้สารทำความสะอาด หรือการใช้ผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปากที่มีฤทธิ์แรงเกินไป จะทำให้เกิดการระคายเคืองในช่องปาก โดยเฉพาะที่บริเวณเพดานปากและเหงือก ส่งผลทำให้เกิดการปวดเพดานปากตามมา

4. เกิดการระคายเคืองจากการสูบบุหรี่

บุหรี่นอกจากจะไม่ดีต่อสุขภาพ การสูบบุหรี่ยังทำให้เกิดคราบ เกิดแบคทีเรียในช่องปาก นอกจากนี้ยังทำให้ช่องปากเกิดการระคายเคือง จนเกิดเป็นแผลในช่องปาก และยังทำให้เกิดอาการเจ็บที่เพดานปากได้อีกด้วย

5. เกิดการติดเชื้อไวรัส หรือเชื้อแบคทีเรีย

เชื้อไวรัสและเชื้อแบคทีเรีย ก็เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้เกิดแผลในช่องปาก ยิ่งถ้าไม่มีการดูแลด้วยการใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดช่องปาก ก็จะยิ่งทำให้เชื้อไวรัสและแบคทีเรียเกิดการสะสม จนไปทำลายเนื้อเยื่อบุและเพดานปาก ทำให้เกิดเจ็บที่เพดานปากเวลาอ้าปากขึ้นมาได้

6. เป็นเนื้องอก หรือมะเร็งในช่องปาก

เกิดขึ้นจากความผิดปกติของการพัฒนาเซลล์ในช่องปาก จนเกิดการกลายพันธุ์ในระดับพันธุกรรม ซึ่งทั่วไปแล้วจะเริ่มต้นจาก Squamous Cells ที่พบได้มากในช่องปากและริมฝีปาก จนกลายมาเป็น Squamous Cell Carcinomas ในที่สุด การกลายพันธุ์ของเซลล์จนเกิดเป็นเซลล์มะเร็งนี้จะเจริญเติบโตขึ้นเรื่อย ๆ จนในที่สุด เซลล์มะเร็งในช่องปากอาจกลายเป็นเนื้อร้ายและแพร่กระจายไปสู่ส่วนอื่น ๆ เช่น บริเวณศีรษะ หรือลำคอ เป็นต้น

ลักษณะอาการเจ็บเพดานปาก เพดานปากบวมที่เป็นอันตราย

อาการเจ็บเพดานปาก หรือเพดานปากบวมนั้น ส่วนใหญ่แล้วจะไม่มีอันตราย และสามารถหายได้เอง แต่ถ้ามีอาการเจ็บร่วมกับมีตุ่ม หรือก้อนเนื้อที่เพดานปาก ก็อาจเป็นหนึ่งในสัญญาณของอาการเจ็บที่เป็นอันตรายต่าง ๆ ได้ ยกตัวอย่างเช่น

• ตุ่มร้อนใน จะมีลักษณะเป็นตุ่มแข็ง ๆ ร่วมกับมีอาการบวมแดง ในบางรายอาจมีหนอง และเจ็บร่วมด้วย ส่วนใหญ่จะหายได้เองภายใน 1 สัปดาห์
• ตุ่มน้ำพองที่เกิดจากภูมิคุ้มกัน จะมีลักษณะเป็นตุ่มน้ำใส ๆ อาจมีหลายตุ่มก็ได้ สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งบริเวณในช่องปากอย่างกระพุ้งแก้ม เพดานปาก ลำคอ รวมไปถึงส่วนอื่น ๆ ของร่างกาย เช่น ใบหน้า แขน หรือขา เป็นต้น
• ตุ่มในปากจากก้อนน้ำลายเกิดรอยฉีกขาด ทำให้ต่อมน้ำลายรั่ว ส่วนใหญ่จะไม่สามารถหายได้เอง จำเป็นต้องให้ทันตแพทย์ตัดออก
• ก้อนเนื้อ อาจเป็นเนื้อดี หรือเนื้อร้ายก็ได้ สามารถขยายขนาดใหญ่ขึ้นได้เรื่อย ๆ ไม่ทำให้เกิดอาการเจ็บ โดยจะมีความเกี่ยวข้องกับประวัติการสูบบุหรี่จัด และการติดเชื้อไวรัสอย่าง HPV

สำหรับใครที่มีอาการเจ็บที่เพดานปากร่วมกับมีตุ่ม หรือก้อนเนื้อนั้น ควรรีบไปหาทันตแพทย์ หรือแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจวินิจฉัยลักษณะก้อนเนื้อนั้นทันที ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ เพราะอาจเป็นก้อนเนื้อร้ายได้

วิธีการรักษาอาการเจ็บเพดานปาก เพดานปากบวม

หากเป็นอาการเจ็บเพดานปาก หรือเพดานปากบวมที่ไม่ร้ายแรง อาการเหล่านี้ควรหายไปใน 1 สัปดาห์ และส่วนใหญ่จะหายได้เร็วกว่านั้น โดยขณะที่ยังมีอาการเจ็บเพดานปากอยู่ ให้เลือกรับประทานอาหารที่อ่อนนุ่ม และดื่มเครื่องดื่มที่เย็น ๆ หลีกเลี่ยงอาหารร้อน หรืออาหารแข็ง เพราะอาจทำให้เพดานปากระคายเคืองได้

ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะต้องทำร่วมกันกับการบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น ๆ หลังรับประทานอาหารแต่ละมื้อเพื่อให้ช่องปากสะอาด โดยละลายเหลือ 1 ส่วน 8 ช้อนชากับน้ำอุ่น 230 มิลลิลิตรแล้วนำมาบ้วนปาก แต่หากยังมีอาการเจ็บอยู่เนื่องจากอาการนั้นรุนแรง ก็อาจจะรับประทานยาแก้ปวดร่วมด้วยก็ได้ อีกทั้งยังควรดูแลสุขภาพช่องปากในระหว่างที่ยังเป็นแผล เพื่อป้องกันการติดเชื้อที่อาจเกิดขึ้น

อย่างไรก็ตาม หากเกิดจากสาเหตุอื่น ๆ เช่น การติดเชื้อไวรัส การเป็นโรค หรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน รวมไปถึงการตรวจพบก้อนเนื้อในช่องปาก วิธีการรักษาก็จะเปลี่ยนไป ขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์ผู้ทำการรักษาเป็นหลัก ซึ่งจะมีทั้งการรักษาด้วยการรับประทานยา และการผ่าตัด ขึ้นอยู่กับรูปแบบของอาการที่เป็นอยู่

สรุป

แม้ว่าอาการเจ็บเพดานปาก หรือเพดานปากบวมนั้น จะมีสาเหตุการเกิดได้หลากหลายอย่าง แต่ยอดฮิตที่สุด ก็มักจะเป็นอาการที่เกิดขึ้นจากการรับประทานของร้อนจัด จนเกิดอาการลวกเพดานปากเข้าเสียเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งสามารถรักษาให้หายได้โดยไม่ต้องกังวล แต่หากไม่หายไปภายใน 1 สัปดาห์แม้จะหลีกเลี่ยงการทานของร้อนจัดแล้วล่ะก็ ให้ไปแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวินิจฉัยโดยทันที เพื่อสุขภาพร่างกาย และความปลอดภัยของตัวเราเอง