ฟันน้ำนมและฟันแท้ คือฟันที่เราทุกคนรู้จักกันเป็นอย่างดี เพราะฟันน้ำนมคือฟันชุดแรกของเราในวัยเด็ก ก่อนจะหลุดร่วงไปเมื่อก้าวเข้าสู่วัยรุ่น และแทนที่ที่ด้วยชุดฟันแท้ภายในปาก แต่บางครั้งฟันแท้ที่เตรียมจะขึ้นมา กลับซ่อนตัวอยู่ไว้ใต้เหงือกที่เราเรียกว่า ฟันคุด 

ฟันคุดคืออะไร มาทำความรู้จักฟันตัวปัญหา ที่ไม่สามารถงอกขึ้นมาอย่างปกตินี้กัน

ฟันคุด เป็นฟันที่ไม่สามารถขึ้นได้ตามปกติในช่องปาก อาจจะโผล่มาบางส่วนหรือฝังอยู่ในกระดูกขากรรไกร ส่วนสาเหตุที่ฟันคุดไม่โผล่เหมือนฟันซี่อื่น เป็นเพราะว่าฟันคุดนั้นขึ้นช้ากว่าเพื่อนทำให้ไม่มีช่องว่างที่จะโผล่ขึ้นมาได้

ฟันซี่ที่พบว่ามักเป็นฟันคุดบ่อยที่สุด คือฟันกรามล่างซี่สุดท้าย ซึ่งอยู่ด้านในสุดของกระดูกขากรรไกรล่าง ปกติแล้วฟันซี่นี้ควรจะขึ้นในช่วงอายุ 16 ถึง 25 ปี โดยอาจโผล่ขึ้นมาในลักษณะตั้งตรง เอียง หรือนอนในแนวราบ และมักจะอยู่ชิดกับฟันซี่ข้างเคียงเสมอ แต่ฟันคุดก็สามารถเจอกับฟันซี่อื่น ๆ เช่น ฟันเขี้ยว หรือฟันกรามน้อย ได้เหมือนกัน 

ฟันคุดมี 2 แบบ ได้แก่ ฟันคุดขึ้นตรง และ ฟันคุดแนวนอนแบบมีเหงือกปกคลุม

• ฟันคุดขึ้นตรง คือฟันคุดที่ขึ้นมาเต็มซี่แล้ว ในบางคนอาจจะทำความสะอาดฟันยากมากขึ้น หรือมักมีเศษอาหารลงไปติดในซอกตรงฟันคุด ทำให้เป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรีย จนทำให้เกิดเป็นฟันผุได้ในอนาคต ดังนั้น ถ้ามีฟันคุดแบบนี้ การถอนออกก็เพียงพอสำหรับการแก้ปัญหาแล้ว ไม่จำเป็นที่จะต้องผ่าออก หรือบางคนทำความสะอาดฟันด้วยแปรงซอกฟันได้ดีอยู่แล้ว ก็อาจจะไม่จำเป็นต้องถอนออกเช่นกัน แต่ทั้งหมดขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์ว่าจะกระทบกับการเรียงตัวของฟันหรือไม่

• ฟันคุดแนวนอนแบบมีเหงือกปกคลุม เป็นฟันคุดแบบที่ต้องผ่าตัดเอาออก เพราะฟันคุดชนิดนี้มักจะขึ้นมาเองไม่ได้ หากปล่อยทิ้งไว้ก็อาจจะก่อให้เกิดถุงน้ำหรือดันฟันซี่อื่นให้ล้มได้

แล้วเราจำเป็นต้องถอนหรือผ่าฟันคุดไหม?

โดยปกติทันตแพทย์จะแนะนำให้ผ่าฟันคุดออกในทุกกรณี เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาเกี่ยวกับช่องปากอื่น ๆ ที่อาจจะตามมา ซึ่งสาเหตุที่ทันตแพทย์อยากให้ผ่าฟันคุดทั้งที่ยังไม่มีอาการเจ็บปวดคือ

1. ช่วยป้องกันการอักเสบของเหงือกที่ปกคลุมฟัน

โดยเฉพาะในฟันคุดที่มีการปกคลุมฟันอย่างเต็มที่จะส่งผลต่อฟันซี่ใกล้เคียง ทำให้มีอาการอักเสบ แต่กับฟันคุดที่เริ่มขึ้นมาแล้ว การมีเศษอาหารเข้าไปติดอยู่ใต้เหงือก แล้วไม่สามารถทำความสะอาดได้ เชื้อแบคทีเรียที่มาสะสมอยู่จะทำให้เหงือกอักเสบ ปวด และบวมเป็นหนอง รวมถึงอาจลุกลามไปใต้คางหรือใต้ลิ้น ทำให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อโรคไปยังส่วนอื่น ๆ และหากฟันคู่สบงอกยาวลงมากัดโดนเหงือก จะยิ่งทำให้อาการปวดฟันรุนแรงมากขึ้น

2. ช่วยป้องกันฟันผุ

เนื่องจากซอกฟันระหว่างฟันคุดกับฟันกรามซี่ที่สองที่อยู่ชิดกัน เป็นส่วนที่ทำความสะอาดได้ยาก และมักมีเศษอาหารเข้าไปติดค้างอยู่บ่อยครั้ง จึงอาจทำให้เกิดฟันผุได้กับฟันทั้งสองซี่นี้

3. ช่วยป้องกันอาการปวดฟัน

เพราะแรงดันจากฟันคุดที่พยายามดันตัวขึ้นมาทำให้เกิดอาการปวดฟันกรามซี่ที่ 3 หรือในบางคนอาจมีรากฟันคุดที่ยาวจนไปกดหรือเกี่ยวคลองประสาทและเส้นเลือดที่อยู่ในขากรรไกร ทำให้เกิดอันตรายต่อเส้นประสาทและเส้นเลือดนั้นได้ จึงควรผ่าฟันคุดออกก่อนที่จะเกิดความทรมานดังกล่าว

4. ช่วยรักษารากและกระดูกของฟันข้างเคียง

การผ่าฟันคุดออกตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยป้องกันการละลายตัวของกระดูกรอบรากฟัน รวมทั้งยังช่วยรักษารากฟันข้างเคียงที่ติดอยู่กับฟันคุดด้วย เพราะหากถอนฟันคุดล่าช้าเกินไป แรงดันของฟันคุดที่พยายามจะดันตัวเองขึ้นมา อาจส่งผลกระทบกระดูกรอบรากฟันและรากฟันในบริเวณนั้น ๆ และส่วนที่ใกล้เคียงก็จะถูกทำลายได้

5. ช่วยป้องกันการเกิดถุงน้ำหรือเนื้องอก

ฟันคุดที่ทิ้งไว้นานไปอาจทำให้เนื้อเยื่อที่หุ้มรอบฟันคุดขยายใหญ่ขึ้น จนกลายเป็นถุงน้ำและโตขึ้นโดยไม่แสดงอาการ ในที่สุดก็จะกลายเป็นการทำลายฟันซี่ข้างเคียงและกระดูกรอบ ๆ บริเวณนั้น ซึ่งหากไม่เคยได้รับการตรวจฟัน ไม่เคยทราบตำแหน่งฟันคุด ก็มักจะรู้ตัวอีกทีเมื่อเห็นใบหน้าเอียง หรือขากรรไกรข้างหนึ่งใหญ่กว่าอีกข้าง

และหากพบ ก็ควรจะรีบทำการผ่าตัดออกให้เร็วที่สุด ซึ่งจะช่วยลดการสูญเสียอวัยวะขากรรไกร ทั้งยังสามารถรักษารูปหน้าให้เหมือนเดิมได้ แต่ถ้าถุงน้ำหรือเนื้องอกมีขนาดใหญ่มาก ๆ ก็อาจต้องตัดขากรรไกรบางส่วนออกไป ทำให้เสียรูปหน้าบริเวณนั้นได้

6. ช่วยลดอาการปวดฟันในผู้ที่ต้องใส่ฟันเทียม

สำหรับในผู้สูงอายุที่ต้องใส่ฟันเทียม หากไม่ถอนฟันคุดออกก่อน ฟันเทียมด้านท้ายอาจไปกดกระดูกรอบฟัน ส่งผลให้กระดูกส่วนนั้นถูกทำลาย และมีอาการปวดบริเวณด้านท้ายฟันเทียมทุกครั้งที่ต้องใส่ฟันเทียม

แต่หากฟันคุดของเรานั้นขึ้นตรง และไม่มีปัญหาในการทำความสะอาด ก็ไม่จำเป็นที่จะต้องถอนฟันนั้นออกไป แต่ก็จะต้องดูแลรักษาความสะอาดให้มาก ๆ เพื่อป้องกันการเกิดฟันผุในบริเวณดังกล่าว

ควรผ่าฟันคุดออกตอนไหนดี?

หากตรวจพบฟันคุดควรรีบผ่าออกให้เร็วที่สุด ซึ่งโดยทั่วไปการผ่าฟันคุดควรผ่าขณะอายุ 18 ถึง 25 ปี เพราะสามารถทำได้ง่าย และเป็นช่วงที่ฟันกำลังสร้างรากฟันเสร็จประมาณครึ่งรากหรือมากกว่า แต่ยังสมบูรณ์ดี ทำให้หลังการผ่าตัดจะสามารถฟื้นตัวได้เร็ว และโอกาสเกิดผลข้างเคียงต่ำ เช่น การชาของริมฝีปากล่างจากฟันคุดใกล้เส้นประสาท เป็นต้น

การทำความสะอาดฟันคุดกรณีไม่ได้ถอนออก

กรณีที่ทันตแพทย์ประเมินแล้วว่าฟันคุดของเรานั้นไม่จำเป็นที่จะต้องถอนออก การทำความสะอาดช่องปากจึงเข้ามามีบทบาทอย่างมาก เราจำเป็นต้องใส่ใจมากขึ้น เพื่อให้ไม่เกิดอาการฟันผุ หนึ่งสิ่งที่เราต้องมีคือแปรงกระจุกแปรงสีฟันหัวเล็กที่ออกแบบมาให้สามารถเข้าถึงบางพื้นที่ในช่องปากที่มักเข้าถึงได้ยากด้วยแปรงทั่วไป

โดยแปรงกระจุกของ Curaprox เอง ก็มีให้เลือกอยู่ 3 รุ่น ได้แก่

• แปรงกระจุกรุ่น CURAPROX CS 1006 SINGLE เป็นแปรงกระจุกที่เหมาะสำหรับใช้ในการแปรงฟันเด็ก หรือทำความสะอาดบริเวณขอบเหงือกในผู้ใหญ่ที่ต้องการทำความสะอาดอย่างพิถีพิถัน ขนแปรงสั้นสามารถควบคุมทิศทางได้ง่าย
• แปรงกระจุกรุ่น CURAPROX CS 708 implant | ortho เป็นแปรงกระจุกที่เหมาะสำหรับคนจัดฟัน หรือคนที่ครอบรากเทียม หรือใส่ฟันปลอม
• แปรงกระจุกรุ่น CURAPROX CS 1009 SINGLE เป็นแปรงกระจุกที่เหมาะสำหรับทำความสะอาดเครื่องมือจัดฟัน วัสดุในการรักษารากเทียม หรือโครงยึดฟันปลอม รวมถึงทำความสะอาดบนขอบเหงือกได้เป็นอย่างดี

สรุป

ฟันคุดเป็นสิ่งที่มีทุกคน แต่ก็สามารถรักษาได้ด้วยการผ่า หรือถอนด้วยฝีมือของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ แต่หากแพทย์ประเมินแล้วว่ายังไม่มีความจำเป็นที่ต้องผ่าหรือถอน ก็จะต้องดูแลรักษาความสะอาดภายในช่องปากให้ดี และเข้าพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อทำการตรวจสุขภาพช่องปากอย่างสม่ำเสมออยู่เป็นประจำ

และการรักษาความสะอาดภายในช่องปาก ก็จำเป็นต้องมีแปรงสีฟันและยาสีฟันที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นสากล เช่นเดียวกันกับแปรงสีฟันและยาสีฟันของ Curaprox ที่นอกจากจะได้รับรองอย่างเป็นมาตรฐานสากลแล้ว ยังถูกออกแบบมาให้เข้ากับสุขภาพช่องปากของคนทุกแบบ ใช้งานได้ง่าย ปลอดภัย เพื่อสุขภาพช่องปากที่ดีของทุกคน